Beskid Mały

O paśmie

Beskid Mały ma około 35 km długości i 10–15 km szerokości. Przełom Soły dzieli go na dwie części: zachodnią Grupę Magurki Wilkowickiej z Czuplem i wschodni Beskid Andrychowski z Łamaną Skałą, Leskowcem i Potrójną. W przełomie leżą Jezioro Międzybrodzkie i Czanieckie, należące do kaskady trzech zbiorników zaporowych na Sole. Od Beskidu Śląskiego pasmo oddziela Brama Wilkowicka, a od Beskidu Makowskiego – m.in. dolina Skawy.

Choć góry są niskie, stoki bywają strome, a na grzbietach sterczą skałki z piaskowców i zlepieńców. W paśmie opisano około 50 jaskiń, powstałych w wyniku osuwania się stoków. Lasy są w większości wtórne, z przewagą świerka, buka i jodły; resztki pierwotnej buczyny przetrwały głównie w rezerwatach, a szczyt Łamanej Skały porasta naturalny las świerkowy. Wracają tu wilk i ryś, a czasem pojawia się niedźwiedź.

Wśród tutejszych zabytków są dzwonnice loretańskie, kapliczki, stare chałupy i niespotykane gdzie indziej kamienne szałasy; większość z nich stoi w dolinach. Z tymi stronami związani byli Emil Zegadłowicz i Jan Paweł II, który w młodości wielokrotnie chodził po tutejszych szlakach. Kazimierz Sosnowski, inicjator turystyki w polskich Beskidach, pisał, że jedynym defektem tego pasma jest to, że „jest niższe wzrostem od innej braci beskidzkiej”.