Wiedza

Słowniczek górski

Hala, przełęcz, bacówka, połonina – co znaczą?

Bacówka: Drewniany domek pasterski. Tą samą nazwą określa się też małe górskie schroniska turystyczne.
Bojkowie: Grupa etniczna Rusnaków, która zamieszkiwała Karpaty Wschodnie – od Wysokiego Działu w Bieszczadach na wschód. Na zachodzie sąsiadowali z Łemkami.
Cerkiew: Świątynia prawosławna albo greckokatolicka. Drewniane cerkwie to jeden z symboli Beskidu Niskiego i Bieszczadów.
Beskid Niski
Flisz: Naprzemianległe warstwy skał osadowych – głównie zlepieńców, piaskowców i łupków – z których zbudowane są Beskidy.
Czym są Beskidy?
Gołoborze: Rumowisko skalne na stoku albo grzbiecie, złożone z samych głazów i bloków skalnych, bez żwiru i piasku. Większość gołoborzy powstała w czasie zlodowaceń, gdy mróz rozsadzał skały.
GOPR: Górskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe – organizacja, która prowadzi akcje ratownicze i szkolenia oraz zapobiega wypadkom w polskich górach. Powstało w 1952 roku.
Bezpieczeństwo w górach
GOT PTTK: Górska Odznaka Turystyczna – odznaka za przejścia górskich szlaków, ustanowiona w 1935 roku przez Polskie Towarzystwo Tatrzańskie, a od 1950 roku prowadzona przez PTTK.
Groń: Słowo pochodzenia wołoskiego (rumuńskie grui to „szczyt”). W Beskidach Zachodnich część nazw szczytów i grzbietów, na przykład Groń Jana Pawła II w Beskidzie Małym.
GSB: Główny Szlak Beskidzki – czerwony szlak z Ustronia do Wołosatego, najdłuższy w polskich górach.
Główny Szlak Beskidzki
Hala: Obszar w górach, na którym prowadzono sezonowy wypas – na tyle daleko od wsi, że stada zostawały tam na cały sezon. Hale powstawały powyżej granicy lasu, ale też niżej, na terenach po wyrębie lub wypaleniu lasu. Stąd nazwy wielu beskidzkich polan.
Korona Gór Polski: Lista 28 szczytów polskich pasm górskich, ogłoszona w 1997 roku. Dziewięć z nich leży w pasmach opisanych w tym serwisie.
Najważniejsze szczyty
Kosodrzewina (kosówka): Sosna górska, rosnąca zwykle w postaci gęstego krzewu. W Polsce jest chroniona; zatrzymuje glebę na stokach, chroni przed erozją i lawinami. W Beskidach rośnie na Babiej Górze i Pilsku, powyżej górnej granicy lasu.
Łemkowie: Wschodniosłowiańska grupa etniczna, której historyczna ojczyzna – Łemkowszczyzna – obejmuje głównie Beskid Niski, wschodnią część Beskidu Sądeckiego i zachodnie Bieszczady. Do 1947 roku żyli tu w zwartych skupiskach; powojenne wysiedlenia – do ZSRR w latach 1944–1946 i w akcji „Wisła” w 1947 roku – rozproszyły ich po kraju.
Polana: Miejsce w lesie bez drzew, porośnięte trawą i ziołami. Polany powstały przez wyrąb albo wypalanie lasu – w Karpatach pierwsze polany na grzbietach gór wypalali od XV wieku pasterze wołoscy.
Połonina: Łąki i murawy ponad górną granicą lasu w Karpatach Wschodnich, w Polsce – w Bieszczadach. Ich zasięg znacznie poszerzył człowiek, wypasając owce i bydło, kosząc trawę i wycinając zarośla.
Bieszczady
Przełęcz: Obniżenie w grzbiecie górskim między sąsiednimi szczytami. Zwykle najwygodniejsze miejsce, by przejść z jednej doliny do drugiej.
PTTK: Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze. Znakuje górskie szlaki, prowadzi schroniska i Górską Odznakę Turystyczną.
Jak czytać znaki szlaków
Regiel dolny i górny: Piętra lasu w górach. Regiel dolny to lasy liściaste i mieszane, w Polsce głównie buczyny; regiel górny – bory świerkowe, sięgające górnej granicy lasu. Na Babiej Górze regiel górny zajmuje wysokości od około 1150 do 1390 m.
Schronisko: Budynek przy szlaku, zwykle poza wsią, z bufetem i noclegami. Daje odpoczynek i schronienie przed złą pogodą.
Jak zachować się w schronisku
Szałas: Słowo pochodzenia wołoskiego. Trwały budynek z drewna lub kamienia, często bez okien, w którym pasterze mieszkali w sezonie wypasu – albo prowizoryczne schronienie z gałęzi.
Szlak turystyczny: Wytyczona i oznakowana w terenie trasa dla turystów, zaznaczona na mapach i opisana w przewodnikach.
Jak czytać znaki szlaków
Wiata: Zadaszenie na słupach, bez ścian albo z lekkimi ścianami z jednej czy kilku stron. Wiaty stoją też przy górskich szlakach.

Aktualizacja: 2 października 2026.

Źródła