Beskid Wyspowy

O paśmie

Beskid Wyspowy nie tworzy długich grzbietów. To szereg odosobnionych gór o stromych stokach, które wznoszą się 400–500 m ponad pofałdowane, podgórskie zrównanie i są oddzielone szerokimi dolinami – od dawna prowadzą nimi drogi łączące miejscowości. Wyjątkiem są trzy pasma: Łososińskie, Cichoń–Ostra i Ciecień. Takie „wyspy” to ostańce odpornych piaskowców magurskich: dawniej dzisiejsze szczyty były zagłębieniami terenu, a podczas fałdowania i wypiętrzania Karpat rzeźba się odwróciła.

Nazwę łączy się z morzem mgieł: przy inwersji temperatury szczyty wyrastają z mgły zalegającej w dolinach jak wyspy z morza. Według tradycji taki widok z Ćwilina miał podsunąć nazwę Kazimierzowi Sosnowskiemu, choć on sam jej nie używał. Według Dariusza Gacka pierwszy zapisał ją geograf Ludomir Sawicki w 1910 r. (inni badacze to kwestionują), a upowszechniła się po II wojnie światowej. Na stokach jest wiele osuwisk i jaskiń, głównie osuwiskowych – największa, Jaskinia Zbójecka, leży na Łopieniu.

Całe pasmo leży w województwie małopolskim, w większości w powiecie limanowskim. Jego granice wytyczane są różnie: w regionalizacji z 2018 r. Magorzyca, Wielki Wierch i Kiczora Kamienicka należą już do Gorców, a Pasmo Lubomira i Łysiny z Lubomirem, które Kondracki zaliczał do Beskidu Wyspowego, jest w niej częścią Beskidu Makowskiego. Tak liczy je też Korona Gór Polski, dlatego opisujemy je na stronie Beskidu Makowskiego.

Lasy przetrwały głównie powyżej 700–800 m, bo niżej wycięto je pod pola; tylko pod szczytem Mogielicy rośnie szczątkowy regiel górny. Spośród kilku grup etnograficznych najliczniejsi są Zagórzanie z okolic Mszany Dolnej, a w krajobrazie wyróżniają się drewniane kościoły i liczne kapliczki. W czasie II wojny światowej działała tu silna partyzantka AK, która na polanie Stumorgi pod Mogielicą odbierała zrzuty z alianckich samolotów.